Ngũ phúc là gì? Đây chắc hẳn là thắc mắc của nhiều quý gia chủ khi bắt gặp họa tiết 5 con dơi đục chạm tinh xảo trên các cấu kiện nhà gỗ cổ truyền Bắc Bộ. Ngũ phúc không chỉ đại diện cho sự giàu có, sức khỏe hay cái kết trọn vẹn mà còn ẩn chứa những tầng ý nghĩa văn hóa sâu sắc, mời quý vị hãy cùng khám phá ngay bài viết sau đây.
Ngũ phúc là gì? và nguồn gốc sâu xa
Ngũ phúc là gì? Ngũ phúc là khái niệm bắt nguồn từ sách Thượng Thư (một bộ kinh điển của Nho giáo Trung Hoa), dùng để chỉ năm điều hạnh phúc lớn nhất của đời người. Trải qua hàng ngàn năm lịch sử, khi du nhập vào Việt Nam, khái niệm này đã được Việt hóa để phù hợp với tâm thức và ước vọng bình dị của người Việt.
Thay vì giữ nguyên bản gốc là “Trường thọ, Phú quý, Khang ninh, Hiếu đức, Thiện chung”, người Việt thường nhắc đến ngũ phúc qua bộ năm chữ quen thuộc: Phúc – Lộc – Thọ – Khang – Ninh. Đây là thước đo cho một cuộc sống trọn vẹn, cân bằng giữa vật chất và tinh thần mà quý gia chủ luôn hướng tới.
Giải mã 5 niềm hạnh phúc viên mãn
Để hiểu rõ ngũ phúc là gì, quý gia chủ cần nhìn nhận như là một chỉnh thể thống nhất, nơi các yếu tố bổ trợ lẫn nhau.
Ý nghĩa Phúc, Lộc, Thọ
- Phúc (Phú/Hạnh phúc): “Phúc” đứng đầu trong ngũ phúc, không chỉ đơn thuần là may mắn mà còn là sự tốt lành do tích đức hành thiện mà thành. Người xưa quan niệm “nhà có phúc” là gia đình con cháu đông đúc, nếp sống gia phong nề nếp, con hiếu thảo, cháu thảo hiền, kế thừa được đức độ của tổ tiên
- Lộc (Tài lộc/Địa vị): “Lộc” biểu trưng cho sự thịnh vượng, của cải dồi dào và địa vị xã hội được kính trọng. Xưa kia, “Lộc” là bổng lộc vua ban, ngày nay “Lộc” là sự hưng thịnh trong kinh doanh, làm ăn tấn tới, tài vận hanh thông, mang lại cuộc sống sung túc, đủ đầy cho quý gia chủ.
- Thọ (Trường thọ): “Thọ” là mong ước sống lâu trăm tuổi để an hưởng tuổi già, vui vầy bên con cháu. Đây là phúc khí lớn nhất mà trời ban, bởi có sự trường thọ thì con người mới có đủ thời gian để thụ hưởng trọn vẹn những thành quả tốt đẹp mà Phúc và Lộc mang lại.
Ý nghĩa Khang, Ninh
- Khang (Sức khỏe): “Khang” mang ý nghĩa là thân thể tráng kiện, dẻo dai, không ốm đau bệnh tật. Khác với Thọ là sống lâu, Khang nhấn mạnh vào chất lượng cuộc sống, sức khỏe là gốc rễ, có sức khỏe tốt thì tinh thần mới minh mẫn để lao động và tận hưởng niềm vui.
- Ninh (Bình an): “Ninh” là sự bình yên, an ổn trong tâm hồn và gia đạo. Cuộc sống đạt chữ Ninh là khi vợ chồng hòa thuận, trên dưới đồng lòng, con cái yêu thương nhau, tránh xa mọi tranh chấp, tai ương hay sóng gió thị phi bên ngoài xã hội.
Hình tượng ngũ phúc lâm môn tại nhà gỗ
Họa tiết ngũ phúc lâm môn được nghệ nhân đục chạm tinh xảo trên các cấu kiện quan trọng, dẫn vượng khí vào không gian thờ tự và sinh hoạt của quý gia chủ.
Đục chạm trên cửa bức bàn
Cửa bức bàn được ví như “bộ mặt” của ngôi nhà gỗ, nơi đón những luồng khí đầu tiên. Do đó, mẫu đục ngũ phúc lâm môn thường được ưu ái bố trí ở vị trí trang trọng nhất là lá pano to phía trên (thượng song hạ bản).
- Bố cục kinh điển: Hình tượng 5 con dơi thường được nghệ nhân chạm nổi hoặc chạm kênh bong vô cùng sắc nét. Phổ biến nhất là bố cục 4 con dơi trấn giữ 4 góc pano, con thứ 5 nằm ở trung tâm hoặc đỉnh cao nhất, tất cả cùng hướng về chữ Thọ (cách điệu triện tàu) hoặc chữ Phúc ở chính giữa.
- Kỹ thuật và chất liệu: Để nét dơi mềm mại, có hồn, quý gia chủ nên chọn các dòng gỗ tốt như Lim Lào, Lim Nam Phi hoặc Gõ Đỏ. Thớ gỗ mịn giúp nghệ nhân tỉa tót được từng đường gân cánh, giữ được độ bền đẹp của tác phẩm qua hàng chục năm sử dụng.
>> Xem thêm: Top mẫu thiết kế nhà thờ họ 3 gian đẹp, chuẩn truyền thống
Án gian
Án gian thờ là nơi ngự của thần linh, gia tiên, do đó, mặt trước án gian (phần dạ thờ) thường được xem là vị trí trang trọng để thể hiện các mảng chạm tinh xảo. Mẫu chạm ngũ phúc tại đây hay gặp là ngũ phúc hóa mai (dơi hóa thành cánh hoa mai) hoặc ngũ phúc ngậm tiền, thường thực hiện theo lối chạm kênh bong để tạo chiều sâu và độ nổi khối.
Về ý nghĩa, hình dơi (đồng âm với “Phúc”) kết hợp tiền xu cổ hoặc chữ Thọ đặt ở dạ thờ hàm ý cầu phúc lộc, sức khỏe và sự hưng thịnh cho con cháu. Cách thể hiện này cũng gửi gắm mong ước gia đạo đủ đầy, trên dưới thuận hòa, phúc khí tụ tại không gian thờ tự của quý gia chủ.
Sập thờ
Sập thờ mang vẻ đẹp vững chãi, uy nghiêm nhờ các khối gỗ dày dặn và kích thước bề thế. Ngũ phúc là gì khi hiện diện tại phần yếm sập? Họa tiết này thường được chạm kênh bong, tạo độ sâu sống động như hình ảnh dơi đang bay lượn thực sự. Sự hiện diện của ngũ phúc kết hợp với chân sập đục hổ phù không chỉ thể hiện quyền uy của dòng tộc mà còn là biểu trưng cho sự trường tồn. Đây là điểm tựa tâm linh vững chắc cho sự hưng thịnh của gia đình quý gia chủ.
Cửa võng
Cửa võng đóng vai trò là ranh giới ngăn cách ước lệ giữa không gian trần tục và chốn tâm linh linh thiêng. Họa tiết ngũ phúc thường được cài xen lẫn với hoa mai, hoa cúc tạo nên bức rèm gỗ tầng tầng lớp lớp vô cùng lộng lẫy. Kiểu đục này không chỉ tăng tính thẩm mỹ mà còn giúp che chắn khí xấu, rước vượng khí vào nơi ngự trị của thần linh và tổ tiên. Sự tinh xảo của cửa võng ngũ phúc chính là điểm nhấn nghệ thuật đặc biệt cho nội thất nhà gỗ.
Hiểu đúng ngũ phúc là gì? giúp quý gia chủ chọn lựa và bài trí cấu kiện nhà gỗ phù hợp phong thủy, mang lại phúc lành bền vững cho gia đạo qua nhiều thế hệ. Nếu quý gia chủ đang tìm kiếm một đơn vị am hiểu sâu sắc về văn hóa ngũ phúc là gì và có khả năng hiện thực hóa những cấu kiện tinh xảo này, hãy liên hệ với Nhà Gỗ Phúc Lộc – đơn vị chuyên thi công nhà gỗ cổ truyền với cái tâm của người làm nghề gìn giữ di sản.
Thông tin về nhà gỗ Phúc Lộc
Số điện thoại: 0973812666
Nhận tư vấn thiết kế: Th.s kiến trúc sư Nguyễn Huy Khiêm
Xưởng sản xuất: xã Hạ Bằng, Tp Hà Nội (dưới chân núi chùa Tây Phương)
>Tham khảo những video hay về nhà gỗ cổ truyền Bắc Bộ
>Tham khảo những công trình nhà gỗ đẹp